Inleiding

Sinds enkele jaren horen we meer en meer over BIM zonder te weten wat het voor onze gesprekspartner betekent. Bij gebrek aan een eenduidige definitie betekent praten over BIM in feite niet altijd hetzelfde. Dit is afhankelijk van de vraag of men met de opdrachtgever, de projectmanager of de aannemer spreekt.
 
BIM staat voor Building Information Modeling. Dus als ik een Nederlandse vertaling zou moeten maken, zou ik zeggen dat het een digitaal model is van informatie met betrekking tot het bouwproject.
 
Het idee van een digitaal model is geweldig, het stelt ons in staat een digitale versie van het gebouw te maken, zodat we alle interacties rond de structuur kunnen optimaliseren. Maar deze revolutie die de bouwwereld op zijn kop zet, is veel breder dan dit eenvoudige digitale model. Deze impliceert een echte heroverweging van het ontwerpproces, de dimensionering en de uitvoeringsmethoden van bouwwerken. Daarom gebruiken we liever de term "Constructie 2.0" in plaats van BIM.

De Constructie 2.0?

In 1981 lanceerde Dassault Aviation CATIA-software, een van de eerste programma's voor computerondersteund ontwerpen (CAD). Het doel van deze software was een antwoord te geven op een behoefte die vooral in de luchtvaart bestaat: hoe kunnen complexe vliegtuigen op een betrouwbare en economische manier worden ontworpen? Dankzij onder meer deze software was het nu mogelijk om, nog voordat ook maar één aluminium onderdeel was bewerkt, de hele machine in een digitaal model te ontwerpen en deze virtueel naar de vier uithoeken van de wereld te laten reizen volgens verschillende beperkingen van druk, temperatuur enz... Als we mogen afgaan op de cijfers over de veiligheid in de luchtvaart (het vliegtuig is het veiligste vervoermiddel) en de inkomsten van 's werelds grootste vliegtuigfabrikanten, heeft deze aanpak een groot succes gehad.
 
Het belang van deze werkmethode is dus om de problemen stroomopwaarts op te lossen tijdens de ontwerpfase, wanneer we maximale beslissingsruimte hebben met minimale financiële gevolgen. Op die manier worden complicaties bij de uitvoering tot een minimum beperkt, waardoor potentiële conflicten tussen de verschillende belanghebbenden bij het project worden voorkomen.
 
Onderstaande figuur geeft een overzicht van de verschillende beschikbare hefbomen en hun respectievelijke effecten tijdens een project:

 
Wat ik constructie 2.0 noem, is voor mij dus een reproductie van de in de industrie ontwikkelde methoden naar bouwprojecten.

WAAROM DE KLOOF VAN 20 JAAR?

Eén van de grootste verschillen tussen industrie en civiele techniek is dat bij civiele techniek elk project een prototype is. Zelfs een projectontwikkelaar die steeds dezelfde soorten huizen bouwt, zal te maken hebben met een andere omgeving, een opzwellende klei op het ene perceel, meer of minder dimensionale klimatologische omstandigheden op een ander perceel...
 
Terwijl men zich in de industrie kan permitteren veel energie te steken in de ontwerpfase, omdat het model dan honderden of zelfs duizenden malen zou worden gedupliceerd, zijn gebouwen en, meer nog, civieltechnische infrastructuren allen uniek. Het is dus moeilijk het nut in te zien van meer uitgaven in de ontwerpfase. Ondanks de steeds terugkerende vertragingen op de bouwplaatsen, die nu algemeen bekend zijn (zie de beroemde regel uit het album Asterix en Cleopatra), werden de budgetoverschrijdingen en het extra werk op de bouwplaatsen op deze manier gedaan.
 
In een geglobaliseerde en steeds meer concurrerende wereld waar de beperkingen van bouwprojecten steeds strenger worden, met onder andere steeds strengere energieprestatie-eisen, maakt dit het traditionele bouwprojectbeheer echter overbodig.

EEN TIJD VOOR BEWUSTZIJN

De eerste publiek-private partnerschappen, waarbij de aannemer gedurende een aantal jaren de exploitant is, moeten de aandacht van de grote bouwconcerns hebben getrokken. Zij moeten zich gerealiseerd hebben dat zij niet alleen rekening moesten houden met de kosten van de bouw, maar ook met de kosten van de exploitatie en zelfs van de sloop! Het is algemeen bekend dat de bouwkosten slechts 20% van de kosten van een gebouw uitmaken, terwijl de exploitatiekosten 80% bedragen!
 
Het is dan ook belangrijk de impact van de verschillende ontwerpkeuzes te begrijpen, aangezien deze de hele levensduur van de constructie zullen beïnvloeden. Maar deze mentaliteitsveranderingen hebben tijd nodig: de bouwsector is een van de grootste werkgevers in België en er is veel inertie. We hebben een fase bereikt waarin iedereen weet dat de dagen van de traditionele bouw voorbij zijn, dat we moeten overstappen op constrcutie 2.0, maar bij gebrek aan wetgeving zal de evolutie zeker traag verlopen via een iteratief proces van vallen en opstaan.

DE VOLGENDE STAPPEN

Nu de meeste belanghebbenden zich hiervan bewust beginnen te worden, is het belangrijk om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Sommige proefprojecten bevinden zich in de ontwerp- of uitvoeringsfase, en sommigen zijn reeds voltooid.
 
Maar wanneer een opdrachtgever een bouwproject 2.0 wil uitvoeren, wordt hij regelmatig geconfronteerd met een gebrek aan ervaring bij de verschillende betrokken partijen, de onderaannemers. Daarom is het op dit moment van belang door te gaan met het opzetten van bouwprojecten 2.0 om de van project tot project verworven kennis te consolideren, maar ook om de nieuwe rol van elke persoon duidelijk te definiëren. Bij projecteigenaren en projectmanagers die een groter budget uittrekken voor voorstudies en een toewijzing die aangepast is aan participatief werk.
 
Sommige landen zijn in dit opzicht al veel verder gevorderd dan wij, zoals de Angelsaksische landen. Het VK is begonnen met het wettelijk vastleggen van de verplichting om een digitaal model te gebruiken voor alle openbare aanbestedingsprojecten, maar het heeft ook een aanbestedingssysteem ontwikkeld, NEC genaamd (nu 4e generatie), dat participatief contractbeheer mogelijk maakt dat zich aanpast naarmate het project vordert. Deze digitale revolutie kan echter alleen worden bereikt als de verschillende leveranciers en de verschillende actoren in het bouwproject de mogelijkheid bieden een continue informatiestroom te onderhouden tussen de ontwerpfase, de uitvoering en het onderhoud van het project. Daarom investeert Hilti in nieuwe BIM-diensten en verbonden producten, zodat de hele beroepsgroep de digitaliseringsslag zo rustig en efficiënt mogelijk kan maken!